👉 Διαβάστε παρακάτω την άποψη της Προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου του ΙΚΥ, κας Βάσως Κιντή, όπως δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» την Κυριακή 22/03/2026:
“Ευελιξία στη διαχείριση υποτροφιών”
“Σε κείμενό του στην «Καθημερινή» της 8/3/2026, ο καθηγητής Διομήδης Σπινέλλης γράφει για τους υποψήφιους διδάκτορες –τους νέους ερευνητές που παράγουν πρωτότυπη γνώση–, ότι χρειάζονται σταθερή υποστήριξη με υποτροφίες που θα τους επιτρέπουν να αφοσιώνονται απερίσπαστοι στην έρευνά τους ώστε να παράγεται εδώ νέα γνώση και να μην εισάγεται απλώς από το εξωτερικό. Όπως σωστά γράφει, η υποστήριξη αυτή πρέπει να είναι ετήσια, χωρίς γραφειοκρατικά εμπόδια και βάρη.
Σήμερα, ούτε το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ) ούτε το Ελληνικό Ιδρυμα Ερευνας και Καινοτομίας χορηγούν ετήσιες υποτροφίες. Μετά την οικονομική κρίση, το ΙΚΥ, για το οποίο μπορώ να μιλήσω, αξιοποιεί για το μεγαλύτερο μέρος των διδακτορικών υποτροφιών που χορηγεί, χρήματα του ΕΣΠΑ –ένας πολύ μικρός αριθμός διδακτορικών υποτροφιών δίνεται από κληροδοτήματα. Τα χρήματα του ΕΣΠΑ καλύπτουν επταετείς προγραμματικές περιόδους και η αξιοποίησή τους έχει πολλούς περιορισμούς, ενώ βαρύνεται με γραφειοκρατία που προκαλεί καθυστερήσεις.
Έτσι, την περίοδο 2014-2020 το ΙΚΥ προκήρυξε πλήρεις διδακτορικές υποτροφίες 36 μηνών μόνο δύο φορές (συν μία φορά υποτροφίες 16 μηνών για ώριμα διδακτορικά), ενώ για την περίοδο 2021-2027 θα γινόταν μία μόνο προκήρυξη λόγω κυρίως των διαδοχικών καθυστερήσεων που προκάλεσε η COVID. Μάλιστα, το σύνολο των υποτροφιών θα δινόταν αναδρομικά για όσους υποψήφιους διδάκτορες είχαν τριμελή επιτροπή το διάστημα 2021-2024 ώστε να μπορούν να ολοκληρώσουν τη διατριβή τους εντός της προγραμματικής περιόδου. Αυτό σήμαινε ότι αυτοί που ξεκίνησαν το διδακτορικό τους το 2025 ή θα το ξεκινούσαν το 2026 ή το 2027, δεν θα είχαν ποτέ τη δυνατότητα να υποβάλουν καν αίτηση για διδακτορική υποτροφία στο ΙΚΥ. Σήμαινε επίσης ότι όσοι θα έπαιρναν υποτροφία αναδρομικά θα λάμβαναν χρήματα για διαφορετικά χρονικά διαστήματα ο καθένας, ανάλογα με το στάδιο ολοκλήρωσης της διατριβής στο οποίο βρίσκονταν. Ετσι όμως οι υποτροφίες για διδακτορική έρευνα γίνονται απλώς ένα επίδομα με στόχο όχι τη συστηματική καλλιέργεια της έρευνας, αλλά την απλή απορρόφηση των χρημάτων. Δεν αμφισβητεί κανείς ότι έστω κι έτσι ενισχύονται οικονομικά υποψήφιοι διδάκτορες, που κατά τα άλλα αναγκάζονται να απασχολούνται σε άλλες δουλειές για τα προς το ζην, ενώ ερευνούν. Ωστόσο, υπό αυτές τις συνθήκες δεν μπορούν οι φοιτητές να προγραμματίσουν τις σπουδές τους ούτε μπορεί ένα ίδρυμα όπως το ΙΚΥ να χαράξει πολιτική ως προς τις υποτροφίες που δίνει. Δεν μπορεί δηλαδή η πολιτεία, μέσω του ΙΚΥ, να πει ότι φέτος, π.χ., θα δώσω προτεραιότητα σε διδακτορικές σπουδές στην τεχνητή νοημοσύνη, του χρόνου στις βιοϊατρικές επιστήμες και ίσως την επόμενη στις ανθρωπιστικές. Ότι τη μια χρονιά θα δώσω έμφαση σε υποτροφίες για αλλοδαπούς που θέλουν να κάνουν διδακτορικό στην Ελλάδα και την άλλη σε Έλληνες. Όλες οι υποτροφίες θα δίνονταν άπαξ καλύπτοντας κατά το δυνατόν όλα τα αντικείμενα και όλες τις επιλογές για αυτή τη μία και μοναδική φορά. Επίσης, υπό αυτούς τους όρους, τα πανεπιστήμια δεν μπορούν να βασίζονται σε μια σταθερή κρατική υποστήριξη διδακτόρων για να κάνουν έναν προγραμματισμό και να μην έχουν στρατιές διδακτόρων απλήρωτους, ειδικά σε σχολές που δεν έχουν ανταγωνιστικά ερευνητικά προγράμματα για να τους υποστηρίξουν. Αυτή η συνθήκη, εκτός του ότι δεν προάγει την έρευνα, δημιουργεί και αδικίες μεταξύ των υποψηφίων διδακτόρων. Άλλοι είναι τυχεροί αν ξεκινήσουν το διδακτορικό τους σε χρονιά που προκηρύσσονται υποτροφίες κι άλλοι καθαρά άδικα αποκλείονται αν η έναρξη της διατριβής τους γίνεται σε έτος που δεν εμπίπτει στη χρονική περίοδο των προκηρύξεων.
Τα επιχειρήματα αυτά ανέπτυξε από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε το Δ.Σ. του ΙΚΥ ζητώντας τα ήδη εγκεκριμένα έργα για υποτροφίες διδακτορικών σπουδών να εκταθούν σε όλο το εύρος της προγραμματικής περιόδου 2021-2027. Ευτυχώς η ηγεσία του υπουργείου Παιδείας, και κυρίως η υπουργός Σοφία Ζαχαράκη με την επιτελική αρχή του υπουργείου και το νομικό γραφείο της, αναγνώρισαν τη σημασία των προτάσεών μας και εργάστηκαν συστηματικά και με θέρμη ώστε, σε συνεργασία με τη Διαχειριστική Αρχή του υπουργείου Οικονομικών που χειρίζεται το ΕΣΠΑ, να αντιμετωπιστούν δεσμεύσεις που απορρέουν από το πρόγραμμα και οι προτάσεις αυτές να υλοποιηθούν. Έτσι, όπως συμφωνήθηκε τις τελευταίες μέρες, το ΙΚΥ θα προκηρύξει διδακτορικές υποτροφίες, όχι μόνο για το διάστημα 2021-2024, αλλά και για το 2025, το 2026 και το 2027. Δεν είναι η βέλτιστη λύση γιατί μεγάλο μέρος των υποτροφιών θα δοθεί και πάλι αναδρομικά και πάλι από το ΕΣΠΑ. Αλλά είναι μια λύση που αίρει μια αδικία και θεραπεύει μία κατάσταση προς όφελος των φοιτητών και της έρευνας. Την επόμενη προγραμματική περίοδο, εφόσον τα χρήματα για υποτροφίες προέρχονται και πάλι από το ΕΣΠΑ, υπάρχει η πρόβλεψη και δέσμευση οι υποτροφίες να δίνονται ετησίως.
Είναι γνωστές οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στα οικονομικά της χώρας, αλλά θα ήταν καλό να βρεθεί τρόπος ώστε οι πόροι για τις υποτροφίες να δίνονται από τον τακτικό προϋπολογισμό που επιτρέπει μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση. Επιπλέον, επιτρέπει και την υποστήριξη μεταπτυχιακών σπουδών στο εξωτερικό. Τα χρήματα του ΕΣΠΑ πρέπει να απορροφώνται στην Ελλάδα. Στηρίζονται βέβαια έτσι τόσο οι φοιτητές που θέλουν να μείνουν στη χώρα όσο και τα δημόσια πανεπιστήμια. Χάνεται όμως η δικτύωση που προσφέρουν οι μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό και η επαφή με την αιχμή της έρευνας στις πιο προηγμένες ερευνητικά χώρες. Το ΙΚΥ χορηγούσε υποτροφίες για το εξωτερικό από την ίδρυσή του το 1951, όταν δεν υπήρχαν μεταπτυχιακές σπουδές στην Ελλάδα, με εξαιρετικά αποτελέσματα. Πρέπει να έχει τους πόρους για να το κάνει και πάλι.”
Πηγή: Ευελιξία στη διαχείριση υποτροφιών | Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ